Mồng một tháng Số Không

0
18

Cho mãi đến bây giờ tôi mới có thì giờ ngắm kỹ chiếc thuyền. Thích nhất là khẩu đại bác. Khẩu này mà nhả đạn thì oai lắm đấy!

Đứng bên khẩu đại bác là thuyền trưởng Đơn Vị và hoa tiêu I-gơ-rếch, họ đang xoay xoay cái gì ở đó. Tôi hỏi có phải họ chuẩn bị bắn đại bác để chào mừng không. Thuyền trưởng nhún vai bảo rằng khẩu đại bác này không bắn được, vì nó có phải đại bác đâu, mà là viễn kính. Ừ, mà thuyền của chúng tôi có phải là thuyền chiến đấu đâu. Thuyền học tập cơ mà. Và tôi cũng quên khuấy rằng đã ngồi trên thuyền này là phải học tập. Tôi hỏi thuyền trưởng xem ông nhìn cái gì trong viễn kính.

Thuyền trưởng đáp:

  • Bác ngắm đường dây điện thoại. Bác muốn kiểm tra một lần nữa xem các đường dây này có thật là đường thẳng như người ta thường yêu cầu không, hay đã bị trùng xuống. À, mà cháu có biết đường thẳng là gì không nhỉ?

Tôi đáp rằng tôi có biết: đường thẳng là một đường thẳng tắp. Thuyền trưởng phát cáu: như thế không phải là định nghĩa, có thiên lôi biết là cái gì!

Anh hoa tiêu xen vào:

  • Đường thẳng là khoảng ngắn nhất giữa hai điểm.
  • Không phải, không phải! – thuyền trưởng sửa lại ngay. – Khoảng cách ngắn nhất giữa hai điểm chỉ là một đoạn thẳng. Đường thẳng thì kéo dài vô tận về cả hai phía.

Tôi bèn lấy bút chì vẽ ngay lên boong thuyền một đường thẳng thật dài. Nhưng thuyền trưởng bảo rằng đường thẳng của tôi hoàn toàn không thẳng tí nào cả, mà…

Chính tôi, tôi cũng thấy như vậy. Vì boong thuyền tròng trành nên con đường tôi vẽ hóa ra cong. Chứ nói chung thì tôi cũng biết cách vẽ đường thẳng. Đường thẳng là những đường như sợi dây căng buồm ấy: lấy mã vĩ kéo vào sợi dây, nó sẽ ngân lên thành tiếng!

  • Cái ấy không phải là sợi dây mà là sợi chão, – thuyền trưởng nhăn mặt phản đối. – Sợi chão mập quá nên không thể gọi là đường thẳng được. Các nhà toán học quan niệm đường thẳng khác hẳn. Cháu có muốn xem nhưng đường thẳng thật sự thì cháu hãy ngắm những sợi dây điện thoại trên bờ kia kìa.

Tôi đưa mắt nhìn vào bờ, nhăng không thấy có đường dây điện nào cả. Song thuyền trưởng báo rằng không nhìn thấy vị tất đã là không có. Ông bảo tôi ngó vào viễn kính và… lạ chưa là quả là giữa các cột có những sợi dây, những sợi đây nhỏ tít tắp, căng ngang. Thuyền trưởng cho biết những sợi dây này hầu như không có bề dày, mà chỉ có chiều dài thôi.
Nếu không có ống viễn kính thần kỳ này thì không thể nào nhìn thấy, mà chỉ có thế tưởng tượng ra thôi…

Nhưng các sợi dây ấy mắc vào cột như thế nào nhỉ? Té ra các sợi dây ấy, cũng như mọi dây điện thoại, được mắc vào những trụ sứ cách điện, có điều là những trụ sứ cách điện ấy ta không nhìn thấy thôi. Bởi và các trụ sứ cách điện ở đây là những điểm trong toán học.

Chúng không có bề dài bề rộng, bề dày!

Thuyền trưởng lại xoay mấy cái đinh vít, và đến một lúc thì tôi cũng nhìn thấy được những trụ sứ cách điện ấy, như những điểm nhỏ xíu.

  • Tuyệt thật! Bác đã chứng minh cho cháu biết hết mọi điều… – tôi nói, nhưng chưa nói hết câu thì đã phải ngừng lại vì thuyền trưởng có một phản ứng thật khó hiểu. Ông xua tay lia lịa, miệng há hốc, mãi mới thốt lên:
  • Không, bác không chứng minh gì cho cháu cả, bác chỉ… chỉ ra cho cháu thấy thôi!

Tự nhiên, giữa bầu trời trong vắt bỗng lòe lên tia chớp, kèm theo là tiếng sấm vang rền. Con thuyền tròng trành dữ dội, suýt nữa hất tôi xuống biển. Cả vùng vịnh nổi sóng và từ dưới biển nhô lên một ông già râu dài, đầu đội vương miện bằng vàng lấp lánh. Ông già vung ngọn đinh ba khổng lồ, một ly nữa là đâm trúng mắt tôi.

  • Kẻ nào dám cả gan định chứng minh cái gì ở đây, hả?! – ông già quát. – Kẻ nào dám cả gan phá rối luật lệ của vùng vịnh này, hả?

Thuyền trưởng và hoa tiêu cùng quỳ sụp xuống khấn khấn vái vái:

  • Muôn tâu Hải vương vĩ đại, người trị vì khắp các biển và đại dương. Đó là là tại thằng bé Số Không! Nó dại dột không biết gì. Xin Đại vương tha tội cho nó. Từ nay, nó không dám như thế nữa?

Đã thấy chưa! Hóa ra là lỗi tại tôi cả!

  • Đúng, đúng! Tội mi to lắm? – Hải vương quở mắng tôi. – Ta cấm mi không được nhắc đến hai tiếng “chứng minh” trong vùng vịnh này!
  • Dám xin Đức vua biển cả cho biết vì sao Người lại cấm nói đến hai tiếng đó? – tôi hỏi.
  • Ôi! Đó là nỗi đau lòng cho ta và cho toàn thể xứ sở dưới thủy cung! – ông già rên rỉ. – Cái thằng thủy thủ thiếu niên này, mày không biết rằng hai chữ T. Đ. là tên viết tắt của từ Tiên Đề đó sao?

  • Dám thưa Đại vương, – thuyền trưởng nói, – làm sao nó có thể hiểu thấu được ý nghĩa cái tên của vịnh này? Vì nó có khái niệm gì về tiên đề đâu!

Hải vương đưa ngọn đinh ba lên chải chòm râu bạc, ầm ừ ra vẻ tức giận, rồi bất thình lình ngụp xuống biển.

Những tưởng đã thoát nạn, tôi bèn đề nghị thuyền trưởng giảng cho hay đầu đuôi câu chuyện, nhưng ông bảo chưa ra khỏi Vịnh T. Đ. thì chưa thể giải thích được điều gì hết.
Mãi mấy giờ sau, ông mới gọi tôi lại. Ông hỏi tôi có thích kết bạn với người nào tự nhiên vô cớ lại đánh chó trêu mèo hay không. Tôi trả lời là dĩ nhiên tôi không thích chơi với hạng người ấy. Ông lại hỏi, nếu bè bạn gặp hoạn nạn thì tôi có giúp đỡ không?

  • Sao bác hỏi lạ vậy? Dĩ nhiên phải giúp đỡ chứ! Không có người nào lại bỏ mặc bè bạn trong cơn hoạn nạn. Điều đó ai cũng hiểu, cần gì phải chứng minh!
  • Phải lắm! Phải lắm! – thuyền trưởng tán thành. – Có thể giải thích nôm na ý nghĩa của tiên đề là như vậy. Tiên đề là điều hiển nhiên, không cần phải chứng minh. Nhưng các nhà toán học định nghĩa tiên đề hơi khác một chút. Các nhà khoa học vốn là những người thận trọng, hay hoài nghi… Họ không nói “không cần chứng minh” mà nói: “tiên đề là điều chúng ta thừa nhận không chứng minh”.
  • Thì cũng thế cả chứ gì!
  • Không đâu, không phải cũng thế cả đâu, – thuyền trưởng phản đối. – Theo các nhà toán học thì tiên đề không phải là không cần chứng minh, mà là không thể nào chứng minh được. Cho nên, đành phải thừa nhận, đành phải tin là đúng.

Tôi hỏi, các nhà bác học nghĩ ra tiên đề như thế nào?

  • Các nhà bác học không nghĩ ra tiên đề, mà họ thừa nhận tiên đề, sau nhiều năm quan sát và qua kinh nghiệm.
  • Mọi khoa học đều bắt đầu từ nhưng tiên đề, – ông kết luận. Chính vì thế mà chúng ta đã xuất phát từ vịnh T. Đ. Làm việc gì mà chẳng phải bắt đầu từ khởi điểm!

Tôi hỏi thuyền trưởng: Tiên đề toán học nào là đơn giản nhất? Ông trả lời: tất cả mọi tiên đề đều đơn giản cả, và ông hỏi lại tôi rằng, theo ý tôi thì qua hai điểm có thể vạch được mấy đường thẳng. Tôi đoán chắc chỉ vạch được một đường chứ không hơn.

  • Đúng thế! Điều cháu vừa nói ra chính là một tiên đề toán học đấy, – thuyền trưởng khen. (Tôi sướng phổng cả mũi lên!)
  • Từ đây, cháu sẽ nhớ đến già rằng giữa hai điểm chỉ có thể vạch được một đường thẳng. – Tôi sung sướng nói thế.

Nhưng tôi mừng hơi sớm, vì ngay lúc ấy, anh hoa tiêu I-gơ-rếch chạy lại bảo rằng tôi nói thế là nói nhảm, vì giữa hai điểm có thể vạch được bao nhiêu đường thẳng tùy thích, chứ không phải chỉ một đường thẳng. Anh ta lấy ngay một tờ giấy, chấm hai điểm trên đó, rồi vạch liền mười lăm đường thẳng giữa hai điểm ấy. Thì ra phải nói là “qua hai điểm”, chứ không được nói “giữa hai điểm”. Đấy, chọn từ cho đúng quan trọng như thế nào nếu muốn hiểu đúng!

Mồng hai tháng Số không – CÂU CHUYỆN THẦN THOẠI CÓ THẬT